Geen eisprong maar wel ongesteld? Alles over de anovulatoire cyclus

Je bent gewoon ongesteld, elke maand weer. Dus je eisprong zit wel goed, toch? Niet altijd. Veel vrouwen weten niet dat je kunt menstrueren zonder dat er een eisprong is geweest. Dat heet een anovulatoire cyclus, of kortweg anovulatie.

Als je zwanger wilt worden, is dat belangrijke informatie. Zonder eisprong komt er geen eicel vrij en kan er dus ook geen bevruchting plaatsvinden. In de praktijk zie ik vaak vrouwen die maandenlang "op het goede moment" vrijen, terwijl hun lichaam die maand helemaal niet ovuleerde.

In deze blog leg ik uit wat het betekent als je geen eisprong hebt, waarom dit kan gebeuren, welke signalen je kunt herkennen en wat je zelf kunt doen. Ook lees je welke vitaminen en mineralen belangrijk zijn voor een gezonde eisprong, en waarom.

Wat is een anovulatoire cyclus?

Een anovulatoire cyclus is een menstruatiecyclus waarin geen eisprong plaatsvindt. Er rijpt dan geen eiblaasje (follikel) volledig uit, of het eiblaasje springt niet open. Er komt dus geen eicel vrij.

In een gezonde cyclus gebeurt het volgende:

1. Folliculaire fase: onder invloed van FSH groeien er eiblaasjes en stijgt je oestrogeen. Je baarmoederslijmvlies wordt dikker.
2. Eisprong (ovulatie): een piek van het hormoon LH zorgt ervoor dat het rijpste eiblaasje openspringt.
3. Luteale fase: het lege eiblaasje wordt het gele lichaam (corpus luteum) en maakt progesteron aan. Dat hormoon maakt je baarmoeder klaar voor innesteling.
4. Menstruatie: zonder zwangerschap daalt progesteron en wordt het slijmvlies afgestoten.

Bij anovulatie ontbreekt stap 2. Daardoor ontbreekt ook het gele lichaam, en maak je in die cyclus nauwelijks progesteron aan. Juist dat verschil merk je vaak aan je lichaam. Wil je meer weten over hoe een cyclus in balans eruitziet? Lees dan ook Wat is een gezonde cyclus?

Kun je ongesteld worden zonder eisprong?

Ja. Dat verrast veel vrouwen. Het bloedverlies na een anovulatoire cyclus is technisch gezien geen echte menstruatie, maar een onttrekkingsbloeding of doorbraakbloeding. Het slijmvlies is opgebouwd door oestrogeen en wordt afgestoten wanneer het oestrogeen schommelt of daalt. Van buitenaf lijkt het gewoon op een menstruatie, al is de bloeding vaak anders van karakter: heel licht, juist heel hevig, of op een onverwacht moment.

Hoe vaak komt een cyclus zonder eisprong voor?

Vaker dan je denkt. Af en toe een cyclus zonder eisprong is normaal, ook bij gezonde vrouwen met een regelmatige cyclus. In een groot Amerikaans onderzoek onder gezonde vrouwen tussen 18 en 44 jaar was ongeveer 8% van de cycli anovulatoir, en had ruim 13% van de vrouwen minstens één cyclus zonder eisprong in twee maanden. Anovulatie komt ook vaker voor vlak na je eerste menstruatie en in de jaren richting de overgang.

Gebeurt het regelmatig of maandenlang achter elkaar? Dan spreken we van chronische anovulatie. Volgens de Nederlandse richtlijn van gynaecologen (NVOG) wordt bij 20 tot 25% van de stellen met een onvervulde kinderwens de diagnose anovulatie gesteld. Het is dus een van de meest voorkomende redenen waarom zwanger worden langer duurt. Het goede nieuws: het is ook een van de best te behandelen oorzaken.

Waarom blijft je eisprong uit? De belangrijkste oorzaken

Je eisprong is het resultaat van een fijn afgestemde samenwerking tussen je hersenen (hypothalamus en hypofyse), je eierstokken en de rest van je lichaam. Je lichaam ziet ovuleren als een luxe: het gebeurt alleen als het systeem zich veilig en goed gevoed voelt. Raakt een schakel uit balans, dan kan de eisprong uitblijven.

1. PCOS (polycysteus ovarium syndroom)

PCOS is de meest voorkomende oorzaak van een uitblijvende eisprong. Ongeveer 5 tot 15% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft PCOS. Er rijpen veel kleine eiblaasjes tegelijk, maar geen enkele groeit door tot een eisprong. Vaak spelen een verhoogd testosteron en insulineresistentie een rol. Kenmerkend zijn een lange of onregelmatige cyclus, acne en meer haargroei. Lees meer in onze blog PCOS: wat kun je doen?

2. Stress en een overbelast zenuwstelsel

Langdurige stress verhoogt cortisol. Je hersenen krijgen dan het signaal dat het geen goed moment is om zwanger te worden en remmen de afgifte van het hormoon GnRH. Daardoor komen FSH en LH minder goed op gang. Denk aan werkdruk, slecht slapen, emotionele gebeurtenissen of de spanning van een kinderwens zelf.

3. Te weinig energie: ondergewicht, streng diëten of veel sporten

Als je lichaam structureel minder energie binnenkrijgt dan het verbruikt, schakelt het de voortplanting als eerste terug. Dat zie je bij ondergewicht, crashdiëten, intensief sporten (bijvoorbeeld hardlopen of crossfit) of een combinatie daarvan. Ook bij vrouwen met een normaal gewicht kan intensief trainen zonder voldoende eten de eisprong verstoren.

4. Overgewicht en insulineresistentie

Ook aan de andere kant van de weegschaal kan het misgaan. Veel vetweefsel produceert extra oestrogeen en hoge insulinespiegels zetten de eierstokken aan tot meer testosteron. Beide verstoren de rijping van het eiblaasje. Een gewichtsverlies van 5 tot 10% kan bij overgewicht de eisprong al herstellen.

5. Schildklierproblemen

Zowel een te traag (hypothyreoïdie) als een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie) kan je cyclus ontregelen. Je schildklier regelt je stofwisseling en werkt nauw samen met je geslachtshormonen. Een schildklierprobleem wordt daarom altijd uitgesloten bij onderzoek naar anovulatie.

6. Verhoogd prolactine

Prolactine is het hormoon dat de melkproductie aanstuurt. Een verhoogde waarde (hyperprolactinemie) remt de eisprong. Dit is de oorzaak in 5 tot 10% van de gevallen. Het kan komen door een goedaardig gezwelletje van de hypofyse, bepaalde medicijnen of stress.

7. Stoppen met de pil en borstvoeding

Na het stoppen met hormonale anticonceptie heeft je lichaam soms een paar maanden nodig om weer zelf een eisprong op gang te brengen. Ook tijdens borstvoeding blijft de eisprong vaak uit door het hoge prolactine.

8. Leeftijd en een afnemende eicelvoorraad

Richting de overgang (perimenopauze) worden cycli vaker anovulatoir. Ook bij een vervroegde overgang (POI) blijft de eisprong uit. Hierbij is het FSH juist verhoogd.

9. Tekorten aan voedingsstoffen

Voor elke stap in je cyclus heeft je lichaam bouwstoffen nodig: B-vitaminen voor je hormoonhuishouding, jodium en selenium voor je schildklier, zink en vitamine D voor je eierstokken. Een tekort is zelden de enige oorzaak, maar het kan wel net de schakel zijn die ontbreekt. Verderop lees je welke voedingsstoffen het belangrijkst zijn.

Geen eisprong: welke signalen en klachten herken je?

Een cyclus zonder eisprong voelt niet altijd anders. Toch geeft je lichaam vaak hints. Herken je meerdere van deze signalen, dan is het de moeite waard om je cyclus beter in kaart te brengen.

• Een onregelmatige cyclus: korter dan 21 dagen, langer dan 35 dagen, of elke maand anders.
• Wegblijvende menstruatie: soms maanden geen bloeding (oligo- of amenorroe).
• Afwijkend bloedverlies: heel licht en kort, of juist hevig en langdurig, omdat progesteron het slijmvlies niet stabiliseert.
• Geen vruchtbaar baarmoederhalsslijm: je merkt halverwege je cyclus geen helder, rekbaar slijm ("eiwitslijm").
• Geen temperatuurstijging: je basale temperatuur blijft de hele cyclus vlak in plaats van na de eisprong 0,2 tot 0,5 °C te stijgen.
• Ovulatietesten blijven negatief: of ze zijn juist dagenlang positief, wat vaak bij PCOS voorkomt.
• Geen eisprongpijn of borstgevoeligheid: klachten die normaal bij progesteron horen, zoals gevoelige borsten voor je menstruatie, blijven uit.
• Klachten van oestrogeendominantie: omdat progesteron ontbreekt, kun je last krijgen van stemmingswisselingen, een opgeblazen gevoel, hoofdpijn of gevoelige borsten.
• Signalen van PCOS: acne, vette huid, meer haargroei op kin of buik, of moeite met afvallen.
• Al langere tijd niet zwanger: ondanks regelmatig onbeschermd vrijen.

Veel van deze klachten overlappen met een tekort aan progesteron. Dat is logisch, want zonder eisprong maak je nauwelijks progesteron aan. In de blog Hoe herken je een progesterontekort? lees je daar meer over.

Hoe weet je of je wel of geen eisprong hebt?

Een cyclus-app die je eisprong voorspelt op basis van je cyclusduur zegt niets over of je echt ovuleert. Die rekent alleen een gemiddelde uit. Wil je het zeker weten, combineer dan deze methodes:

Mijn advies: houd minimaal drie cycli je temperatuur en je slijm bij. Zo zie je een patroon in plaats van één momentopname. Op onze pagina ovulatie berekenen en in de blog Hoe kun je je ovulatie berekenen? lees je hoe je dat aanpakt.

Let op: een eisprong is er wel, maar de periode erna is te kort? Dan kan er sprake zijn van een korte luteale fase. Lees daarover meer in Korte luteale fase: kun je zwanger worden?

Geen eisprong: wat kun je zelf doen?

De oorzaak bepaalt de aanpak. Toch zijn er een aantal stappen die bijna altijd helpen om je eisprong op natuurlijke wijze te ondersteunen. Dit zijn de adviezen die ik in mijn praktijk het vaakst geef.

1. Eet genoeg, en eet regelmatig

Je lichaam ovuleert alleen als het zich veilig voelt. Sla geen maaltijden over en ga niet diëten als je zwanger wilt worden. Eet drie volwaardige maaltijden met eiwit, gezonde vetten en vezels. Denk aan eieren, peulvruchten, vette vis of algenolie, noten, olijfolie, volkoren granen en veel groente.

2. Houd je bloedsuiker stabiel

Vooral bij PCOS of insulineresistentie maakt dit een groot verschil. Beperk suiker, witte pasta, wit brood en frisdrank. Combineer koolhydraten altijd met eiwit of vet. Begin je dag met een hartig, eiwitrijk ontbijt in plaats van alleen fruit of een croissant.

3. Werk naar een gezond gewicht, rustig

Bij ondergewicht helpt aankomen, bij overgewicht helpt afvallen. Bij overgewicht kan 5 tot 10% gewichtsverlies de eisprong al herstellen. Doe het geleidelijk: een crashdieet geeft je lichaam juist het signaal van schaarste.

4. Beweeg slim, niet extreem

Wandelen, yoga, fietsen en krachttraining zijn ideaal. Train je heel intensief en is je cyclus ontregeld? Schroef de intensiteit dan een paar maanden terug en eet extra.

5. Verlaag je stress actief

Plan bewust rust in. Slaap 7 tot 9 uur, ga op vaste tijden naar bed, wandel buiten en probeer ademhalingsoefeningen of yoga. Juist de druk van een kinderwens kan stress geven. Praat erover, met je partner of met een professional.

6. Stop met alcohol en roken

Alcohol heeft invloed op je hormonen en je eisprong. Roken versnelt het verlies van eicellen. Lees ook onze blog over alcohol en vruchtbaarheid.

7. Beperk hormoonverstoorders

Stoffen als BPA en ftalaten in plastic en verzorgingsproducten kunnen je hormoonbalans beïnvloeden. Verwarm eten niet in plastic, gebruik glas of rvs en kies waar mogelijk parfumvrije verzorging.

8. Vul je voedingsstoffen aan

Zelfs met een gezond eetpatroon is het lastig om alles binnen te krijgen wat je lichaam nodig heeft rond een kinderwens. Daarom is een goed preconceptiesupplement een belangrijke basis. In het volgende deel lees je welke voedingsstoffen ertoe doen. Meer over de rol van hormonen lees je in Waarom hormoonbalans belangrijk is vóór je zwanger wordt.

Welke vitaminen zijn belangrijk voor je eisprong?

Geen enkele vitamine is een wondermiddel dat je eisprong in je eentje herstelt. Maar je hormonen worden wel gemaakt van bouwstoffen uit je voeding. Een tekort aan een van deze stoffen kan een gezonde cyclus in de weg zitten. Dit zijn de voedingsstoffen waar ik bij een uitblijvende eisprong het meest op let:

Mijn sterke adviezen over supplementen

• Begin op tijd. Een eicel heeft ongeveer drie maanden nodig om te rijpen. Wat je nu doet, zie je terug in de eicellen van over drie maanden. Start daarom minimaal drie maanden voordat je zwanger wilt worden.
• Neem altijd foliumzuur. Het advies in Nederland is om te starten met foliumzuur minimaal vier weken voor je zwanger wordt, tot acht weken in de zwangerschap. In de praktijk raad ik aan om meteen te beginnen zodra je kinderwens er is.
• Kies actieve vormen. Methylfolaat (5-MTHF), methylcobalamine (B12) en pyridoxaal-5-fosfaat (B6) kan je lichaam direct gebruiken.
• Kies één complete basis. Losse potjes stapelen leidt al snel tot te veel van het ene en te weinig van het andere. Een supplement dat speciaal voor de kinderwens is samengesteld, voorkomt dat.
• Laat bloed prikken bij twijfel. Vitamine D, ferritine (ijzervoorraad), B12 en je schildklierwaarden zijn eenvoudig te laten meten.
• Bij PCOS: vraag naar inositol. Myo-inositol kan bij vrouwen met PCOS de eisprong en de regelmaat van de cyclus verbeteren. Het bewijs is veelbelovend maar nog niet sluitend. Bespreek het met je arts, verloskundige of orthomoleculair therapeut.

Zwanger worden vitamines: de preconceptie supplementen van MomPwdr

Als verloskundige en hormoontherapeut zag ik hoe vaak vrouwen met een kinderwens alleen een potje foliumzuur gebruiken. Dat is een goed begin, maar je lichaam heeft rond een kinderwens veel meer nodig. Daarom hebben we de MomPwdr Zwanger Worden Vitamines (Preconceptie) ontwikkeld, speciaal voor de periode waarin je zwanger wilt worden.

De preconceptiebundel bestaat uit drie onderdelen:

• Vitaminen & Mineralen: een complete multi met onder andere 700 µg actief folaat (Quatrefolic 5-MTHF), vitamine B6 als pyridoxaal-5-fosfaat, B12 als methylcobalamine, 50 µg vitamine D3, zink, jodium, selenium, ijzer en choline.
• Vegan Omega 3: algenolie met 386 mg DHA en 129 mg EPA, zonder vis en zonder zware metalen.
• Cal/Mag + Q10: magnesium bisglycinaat, calcium en 50 mg co-enzym Q10 voor de energie van je cellen.

Waarom ik deze bundel adviseer bij een cyclus zonder eisprong:

• Alle voedingsstoffen uit de tabel hierboven in één dagelijkse routine, zonder dat je zelf hoeft te puzzelen.
• Bio-actieve vormen die je lichaam direct kan opnemen en gebruiken.
• Zink draagt bij aan een normale vruchtbaarheid en voortplanting en vitamine B6 aan de regulatie van de hormoonhuishouding.
• Ontwikkeld met verloskundigen en fertiliteitsspecialisten, 100% vegan, glutenvrij en gemaakt in Nederland.
• Je kunt doorgaan als je zwanger bent, en overstappen op de vitamines voor het eerste trimester.

Je neemt vijf capsules per dag, bij of direct na een maaltijd. Begin het liefst drie maanden voordat je zwanger wilt worden, zodat je eicellen de tijd krijgen om van de betere voedingsstatus te profiteren.

Bekijk de MomPwdr Preconceptie supplementen

Veelgestelde vragen over een cyclus zonder eisprong

Kun je zwanger worden zonder eisprong?

Nee. Zonder eisprong komt er geen eicel vrij die bevrucht kan worden. Wel kan je eisprong in de ene cyclus uitblijven en in de volgende gewoon plaatsvinden. Af en toe een cyclus zonder eisprong betekent dus niet dat je onvruchtbaar bent.

Kun je ongesteld worden zonder eisprong?

Ja. Je kunt bloedverlies hebben dat op een menstruatie lijkt, terwijl er geen eisprong was. Dit is een onttrekkingsbloeding, doordat het oestrogeen daalt.

Hoe weet ik of ik een eisprong heb gehad?

De betrouwbaarste manieren zijn een stijging van je basale temperatuur, een progesteronmeting in je bloed ongeveer een week na de vermoedelijke eisprong, of een echo. Een ovulatietest voorspelt de eisprong, maar bewijst hem niet.

Is een cyclus zonder eisprong normaal?

Af en toe wel. Ook gezonde vrouwen met een regelmatige cyclus hebben soms een anovulatoire cyclus, bijvoorbeeld door stress, ziekte of reizen. Gebeurt het vaak of maandenlang, laat dan de oorzaak onderzoeken.

Kun je je eisprong op een natuurlijke manier stimuleren?

Je kunt de voorwaarden voor een eisprong flink verbeteren. Eet voldoende en regelmatig, houd je bloedsuiker stabiel, werk naar een gezond gewicht, verlaag stress en vul je voedingsstoffen aan met een goed preconceptiesupplement. Bij een medische oorzaak is soms ook behandeling nodig.

Welke vitamines helpen bij een uitblijvende eisprong?

Belangrijke voedingsstoffen zijn actief folaat, vitamine B6, B12, vitamine D, zink, jodium, selenium, magnesium, omega-3 en co-enzym Q10. Bij PCOS kan myo-inositol een aanvulling zijn. Een complete preconceptiebundel combineert de belangrijkste stoffen.

Hoe lang duurt het voordat supplementen effect hebben?

Reken op minimaal drie maanden. Zo lang duurt het voordat een eicel volledig is gerijpt. Je cyclus kan soms eerder al rustiger worden.

Kan stress ervoor zorgen dat je eisprong uitblijft?

Ja. Langdurige stress remt via je hersenen de hormonen die je eisprong aansturen. Ook een korte periode van veel stress kan je eisprong uitstellen of overslaan.

Tot slot: luister naar je cyclus

Geen eisprong hebben voelt misschien als een tegenslag, zeker als je graag zwanger wilt worden. Maar je cyclus is een boodschapper. Hij vertelt je hoe het met je lichaam gaat. Als je de signalen leert herkennen, kun je gericht stappen zetten: voldoende eten, minder stress, de juiste voedingsstoffen en waar nodig medische hulp.

Het hoeft niet allemaal perfect. Elke bewuste keuze helpt je lichaam een stapje dichter bij balans. Een goede start begint al vóór de zwangerschap, want ieder kind verdient een eerlijke start.

Klaar om je lichaam voor te bereiden? Start vandaag met de MomPwdr Preconceptie supplementen.

Bronnen

• NVOG, Richtlijn Anovulatie en kinderwens
• Gezondheid en Wetenschap, PCOS: wat is het?
• Mumford et al., Human Reproduction, Sporadic anovulation in regularly menstruating women (BioCycle Study)
• Prior et al., PLoS One 2015, Ovulation prevalence in women with normal-length cycles
• Pundir et al., BJOG 2017, Inositol treatment of anovulation in women with PCOS
• Amphia Ziekenhuis, Patiënteninformatie ovulatie-inductie